Powieść Wiktora Astafiewa pt. „Kradzież” opowiada o bezprizornych, czyli o bezdomnych dzieciach w ZSRR. Rodzice tych dzieci zginęli na wojnach, trafili na zesłanie albo umarli z głodu. Dzieciaki przez długi czas włóczyły się po kraju, a potem zostały wyłapane i umieszczone w domu dziecka w nowo powstającym mieście na Syberii. Ale nie cieszą się z tego, że mają dach nad głową i posiłki. Czekają do wiosny, by uciec (do wiosny, ponieważ z tego syberyjskiego miasta można wydostać się tylko statkiem). Póki co, bawią się ogniem, przeklinają, biją się, piją alkohol.
Pewnego razu podczas wyprawy do łaźni kradną kasjerce 800 rubli. Kasjerka zostaje oskarżona o przywłaszczenie państwowych pieniędzy i aresztowana, a jej dzieci trafiają do tego samego ośrodka, w którym znajdują się przebiegli złodzieje. Astafiew opisuje konsekwencje tej kradzieży, a zarazem snuje opowieść o przeszłości dzieci i o kłopotach kierownika sierocińca.
Kierownik to dobry człowiek. Chociaż nie ma wykształcenia pedagogicznego, rozumie, że to, co robią dorośli, zawsze odbija się na dzieciach. Chciałby pomóc sierotom, ale czuje się bezradny. Dzieci przesiąknięte zostały propagandą radziecką i uważają, że wiedzą, kogo podziwiać, a kto jest „be”. Kierownik jako „biały oficer” i były zesłaniec budzi ich pogardę.
W „Kradzieży” znajduje się wiele przykładów krzywdy dziecięcej. Goszka został tak mocno pobity, że doznał urazu kręgosłupa i oderwania narządów wewnętrznych. Nie otrzymuje żadnej pomocy lekarskiej, gdyż z przetransportowaniem go do szpitala trzeba czekać do wiosny. Skazany jest na powolną śmierć w męczarniach. Chłopiec nazywany Paralitykiem na skutek pobicia stracił władzę w nodze. Zinę brutalnie gwałcili rybacy. Z kolei inne dziecko zostało porzucone przez własną matkę, która od wielotygodniowego głodu straciła rozum.
„Kradzież” jest książką smutną, poruszającą wstydliwy dla władz ZSRR temat bezdomności dzieci. Widać, że Astafiew miał dobre pióro, ale niepotrzebnie wprowadził do powieści trochę treści dydaktycznych i nieprzekonująco pokazał przemianę niektórych złych bohaterów w dobrych. Ale problemy, jakie podjął, są tak frapujące, że warto przymknąć oko na niewielkie wady.
Akcja „Kradzieży” toczy się w roku 1939. Teraz mamy rok 2014, a problem bezprizornych nadal istnieje. W Rosji kilka milionów dzieci nie ma rodziców, domu ani żadnej opieki...
---
Astafiew Wiktor, „Kradzież” („Кража”), tł. Melech Eugeniusz Piotr, Iskry, 1988.