„Ucieczka z Auschwitz” Andriewa Pogożewa różni się od większości obozowych wspomnień, bo przedstawia rzeczywistość z punktu widzenia jeńca radzieckiego. Krasnoarmieńcy traktowani byli przez Niemców z ogromnym okrucieństwem, a jeśli zdołali doczekać wyzwolenia czy, jak autor tej książki, zbiec z niewoli, ich męczarnia nie kończyła się – byli prześladowani, nierzadko zsyłani do łagrów czy nawet mordowani przez NKWD. Stalin oświadczył przecież: „Nie ma sowieckich jeńców wojennych, są tylko zdrajcy”.
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Auschwitz. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Auschwitz. Pokaż wszystkie posty
21.03.2018
17.08.2016
„Ten sam doktor M” Zofia Posmysz
Dzisiaj chciałabym polecić Wam książkę Zofii Posmysz pt. „Ten sam doktor M”. Znajdują się w niej trzy opowiadania. Pierwsze nosi tytuł „Zengerin”. Autorka wspomina w nim okres, kiedy jako więźniarka Auschwitz pracowała przy oczyszczaniu stawów w Budach. Jedna z jej koleżanek miała przepiękny głos. Pech sprawił, że wśród strażników znajdował się meloman. Zmordowana pracą, wygłodzona, pobita dziewczyna musiała śpiewać mu niemieckie pieśni, a pozostałe więźniarki – stać i słuchać. Doprowadzało je to do wściekłości, gdyż chciały iść po swoją zupę i choć przez kilka minut odpocząć. Nieszczęsna śpiewaczka nie ze swojej winy stała się jedną z najbardziej znienawidzonych osób w podobozie.
10.01.2014
„Wakacje nad Adriatykiem” Zofia Posmysz
Od dawna żadna książka nie wstrząsnęła mną tak mocno jak Wakacje nad Adriatykiem Zofii Posmysz. To przerażająca, bardzo sugestywnie i wnikliwie napisana powieść o niezwykłej przyjaźni zawartej w obozie koncentracyjnym oraz o poobozowej traumie.
Sekretarka i Ptaszka poznały się właśnie w Oświęcimiu. Te dwie dziewczyny bardzo różniły się charakterami. Zaradna i odważna Sekretarka łatwo zapomniała o świecie poza drutami i za wszelką cenę starała się przetrwać. Szybko zrozumiała, że w obozie można urządzić się tylko przy pomocy uprzywilejowanych więźniarek, zbliżyła się więc do lesbijek Leo i Bertel, nie patrząc na to, że były to kobiety pomagające przy selekcjach, okrutne wobec słabszych.
13.11.2013
„Wspomnienia oświęcimskie” Antonina Piątkowska
„Wspomnienia oświęcimskie” to mało znana, lecz warta uwagi relacja z pobytu w krakowskim więzieniu przy ul.Montelupich, a potem w Brzezince. W zwięzły, a zarazem rzeczowy sposób Antonina Piątkowska opisała to, co przeżyła i co widziała. A widziała bardzo dużo. Przez pewien czas musiała sprzątać „mordownię”, zbierała wybite zęby i ścierała krew torturowanych. W kwietniu 1942 roku Piątkowską przywieziono do Oświęcimia. Natychmiast zaczęła organizować pomoc dla najsłabszych oraz sporządzać spisy zmarłych więźniarek.
Antonina Piątkowska skupia się na opisywaniu losów innych osób i niemal w ogóle nie wspomina o swoich cierpieniach, a przecież torturowano ją, straciła męża i szesnastoletniego syna Romka. Sprawia wrażenie osoby niezwykle skromnej. Nie oceniała zachowania innych więźniarek, nawet tych, które wykradały chleb innym. Nie wymieniła nazwisk wszystkich zdrajców i sadystów, z jakimi się zetknęła. Wolała pisać o ludziach dobrych, zdolnych do poświęcenia, takich jak np. pani Józefa Mikowa i doktor Garbień.
Najbardziej wzruszający rozdział książki nosi tytuł „Dzieci w obozie”. Piątkowska napisała w nim o matkach, które – licząc na ocalenie życia – nie chciały przyznawać się do swoich dzieci, o tym, jak do obozu kobiecego o świcie wjeżdżał wielki wóz wyładowany bielizną, ciągnięty nie przez konie, lecz przez wychudłych chłopców. W rozdziale tym znajduje się też jeden z najbardziej wzruszających przykładów poświęcenia, do jakiego zdolne są dzieci. Otóż pewnego razu Piątkowska zachorowała. Dzieci – te skrajnie głodne szkieleciki – tak bardzo przejęły się jej chorobą, że postanowiły oddać dla niej swoją zupę. Kłamały, że są najedzone. A ona, wzruszona, też kłamała, że nie chce jeść...
Moja ocena: 5/6.
---
Piątkowska Antonina, „Wspomnienia oświęcimskie”, Wydawnictwo Literackie Kraków, 1977.
26.11.2012
„Refren kolczastego drutu” August Kowalczyk
![]() |
August Kowalczyk, który zmarł całkiem niedawno (29 lipca 2012), to znana w Polsce postać. Był aktorem - wystąpił m.in. w „Układzie krążenia” i w „Stawce większej niż życie”. Zasłynął także jako człowiek, któremu udało się uciec z obozu koncentracyjnego. O tej ucieczce często opowiadał na spotkaniach z młodzieżą.
„Refren kolczastego drutu” został wydany dopiero w 1995 r. Kowalczyk przedstawił w tej książce właściwie to samo, o czym mówił na spotkaniach, tyle że obszerniej i dokładniej. Opisał więc, w jaki sposób trafił do Oświęcimia, jak wyglądała obozowa codzienność i jak udało mu się uciec. Nie zapomniał przy tym wspomnieć z wdzięcznością o osobach, które - ryzykując życiem - pomogły mu się ukrywać: o pani Helenie Stupkowej, jej mężu Janie, pani Łucji Sklorz oraz o mieszkańcach Bojszowic.
W przeciwieństwie do wielu innych byłych więźniów Kowalczyk postanowił nie unikać trudnych i wstydliwych tematów. Przyznał się więc do tego, że miewał w obozie kontakty homoseksualne, że czasami bił innych więźniów, a podczas bicia odczuwał przyjemność: Czwarty raz nie uderzyłem. Ręka zawisła w powietrzu, a w spodniach ciepło wypełniło rozgrzane nagie ciało. Byłem o krok od nieznanej mi jeszcze męskiej rozkoszy*. Na szczęście kiedy uświadomił sobie, że powoli staje się sadystą, zaprzestał bicia.
![]() |
| W obozie Kowalczyk otrzymał numer 6804. |
Kowalczyk przebywał w Oświęcimiu półtora roku. Nie głodował tak mocno jak inni, bo pracował poza obozem i utrzymywał kontakty z cywilami, poza tym pełnił funkcję blokowego.
Książka wzbogacona została wieloma wyciągami z dokumentów oraz zdjęciami archiwalnymi. Składa się z trzech części o następujących tytułach: „Przygoda w cieniu świata”, „Okruchy z dna”, „Szesnaście powrotów”. Dwie pierwsze części przeczytałam z ciekawością, a ostatnia mnie znudziła. Pod względem literackim „Refren kolczastego drutu” nie jest szczególnie piękny, niektóre wydarzenia opisane zostały zbyt pobieżnie. Przydałaby się też korekta.
Zastanawiam się, czy to napisać... ale niech będzie. Z przykrością wyznaję, że świadectwo Kowalczyka nie wstrząsnęło mną tak mocno, jak inne tego typu. Takimi książkami jak „Nadzieja umiera ostatnia”, „Czy to jest człowiek”, „Dzieciństwo w pasiakach” i wieloma innymi przejmowałam się bardzo, przeżywałam je, natomiast „Refren kolczastego drutu” nie wywarł na mnie większego wrażenia. Może nabrałam niechęci do Kowalczyka za to, że znęcał się nad innymi więźniami?... Nie wiem.
4/6.
---
* August Kowalczyk, „Refren kolczastego drutu: trylogia prawdziwa”, wyd. Pszczyna: Urząd Miejski, 1997, str. 170.
7.04.2012
„Kominy: Oświęcim 1940-1945”
„Kominy: Oświęcim 1940-1945” z przedmową Tadeusza Hołuja to mniej znana książka poruszająca problematykę obozu Auschwitz-Birkenau. Składają się na nią relacje i opowiadania wielu autorów, m.in. Ryszarda Gerta, Józefa Kreta, Ireny Perkowskiej-Szczypiorskiej. W swojej opinii wspomnę tylko o kilku relacjach.
Za najlepsze opowiadanie z tego zbiorku uważam „Trzeba głęboko oddychać” Ryszarda Gerta. To opowieść blokowego z kwarantanny, człowieka niewątpliwie mającego większe możliwości niż zwykli więźniowie. Blokowy jest człowiekiem cynicznym, obeznanym z obozowym życiem, umie załatwić różne rzeczy. W październiku 1943 roku do obozu przybywa transport więźniów z Terezina. Więźniowie ci otrzymali specjalne przywileje, nie wolno ich bić, znęcać się nad nimi (co niesłychanie denerwuje niektórych blokowych). Mieszkają razem z rodzinami, nie rozdziela się ich. Więźniowie ci nie zdają sobie sprawy z tego, czym w istocie jest obóz koncentracyjny. Pewnego dnia narrator opowiadania dowiaduje się, że transport z Terezina zostanie skierowany do krematorium. Spanikowany, próbuje ocalić życie młodej Żydówki Wiery, bo tak się stało, że bardzo polubił Wierę. Mógłby ocalić od śmierci ją i jej siostrę, ale nie matkę, bo matka jest stara i schorowana. Jednak Wiera... W tym miejscu urwę, by nie zdradzić za wiele.
31.01.2012
„Dzieciństwo w pasiakach” Bogdan Bartnikowski
„Dzieciństwo w pasiakach” Bogdana Bartnikowskiego to opowieść o dzieciach, którym odebrano prawo do życia. Niektórym udało się jednak przeżyć. Patrząc na zdjęcia przedstawiające małe, skrajnie wyniszczone figurki, zastanawiamy się, czy te zdjęcia to nie fotomontaż. Nie, to nie fotomontaż, a o tym, z jakim okrucieństwem stykali się mali więźniowie Auschwitz, świadczy ta wzruszająca, a zarazem przerażająca książeczka. Autor opowiedział w niej o głodzie skręcającym trzewia, o pluskwach, wszach i o koszmarnej podróży, kiedy jeszcze nie rozumiał, w jak potwornej sytuacji się znalazł i dokąd wiozą go w bydlęcym wagonie.
W książce znajdziemy opisy śmierci, głodu, bólu, ale też opisy dowodów przyjaźni, poświęcenia, litości. I opisy różnych dzieci: tych kilkunastoletnich i tych całkiem malutkich. Tych aktywnych, biegających po obozie i wtykających nos we wszystkie kąty, i takich jak Nel - zamorzonych głodem, niereagujących już na otoczenie. I tych wybranych przez doktora Mengele do eksperymentów medycznych. Dzieci nie rozumiały, że kiedy Mengele się nimi interesuje, to tylko dlatego, że chce je wziąć do swoich pseudobadań, i garnęły się do niego jak do ojca.
Kilka fragmentów:
„Za okienkiem przesuwają się szeregi lamp na niskich słupach, a daleko, zza kępy drzew, z kwadratowych kominów bucha wysoki na parę metrów płomień. Och... wstrząsnął mną smród ohydny i nieznany.- Gdzie my jesteśmy? - pytam. - I co to tak śmierdzi?Kolejarz nie odpowiedział. Postawił mnie na podłodze wagonu mocno, aż zabolało”.
„Patrzę. Esesman wyjął z naczynia strzykawkę, wraca do Baśki. Co on robi? Zastrzyk! Taką wielką igłą? Maca Baśkę po lewej piersi, wbija igłę! szybko, głęboko, tak głęboko, że od samego patrzenia robi mi się słabo. Dziewczyna drgnęła, otworzyła na chwilę oczy, oddycha szybko, coraz szybciej. Podnoszą ją. Co? Kładą na stos pod ścianą. Dlaczego?!- Następna - mówi ten od selekcji.A co z Baśką?! Rusza się... o! Piersi jej uniosły się, opadły, jeszcze, jeszcze, jeszcze, jak mocno, jak szybko! Oczy wytrzeszczone, okropne...”
Książkę tę czytałam przez cały miesiąc, po kilka stron dziennie, bo inaczej się nie da, tak jest straszna.„Gdzieś są sklepy, gdzieś ludzie jedzą. Gdzieś jest chleb, dużo chleba, i ziemniaki, i brukiew, i wszystko. Jeść... Już nawet nie burczy w brzuchu, tylko ciągnie i piecze. A do wieczora daleko. Usiądziemy wtedy kołem na pryczy, wlepimy oczy w cegiełkę chleba, którą nóż, wręczony godnemu zaufania koledze, podzieli na najrówniejsze części. A potem jeden z nas odwróci się, a inny będzie wskazywał palcem kromki. Komu ta? Komu ta? Komu ta? Komu ta...”
30.01.2012
„Z otchłani” Zofia Kossak
Zofia Kossak to pisarka dziś już nieco zapomniana, rzadko czytana, przerzucona do „rupieciarni historii”[1]. W chwili obecnej z jej książek znam tylko jedną - wspomnienia z Birkenau pt. „Z otchłani”.
Od pisarzy, którym udało się opuścić obozy koncentracyjne, oczekiwano, że podzielą się z czytelnikami swoimi przeżyciami. Kossak bardzo skrupulatnie spełniła tę powinność i już w roku 1946 wydała książkę, w której nie tylko opisała obóz, ale też, jako osoba mocno wierząca, pokusiła się o wyjaśnienie, jak doszło do tego, że Bóg dopuścił do istnienia obozów koncentracyjnych. Te wyjaśnienia i komentarze to najsłabsza część książki, bo mówiąc oględnie, są po prostu bzdurne. „W otchłani” czytałam więc z mieszanymi uczuciami: irytacja przeplatała się ze wzruszeniem.
Styl Zofii Kossak nieraz ociera się o grafomanię, bywa pełen patosu i napuszony, ale czasami urzeka celnym słowem, niezamierzonym humorem językowym, plastycznym opisem, pełnym rozmachu porównaniem. Zobaczcie, jak wstrząsająco i obrazowo odmalowała wygłodzone postacie:
„Na wolności nikt nie wyobraża sobie, że można dojść do takiego stopnia wychudzenia. Kości biodrowe sterczały, podobne skrzyżowanym i do góry odwróconym łopatom, kręgosłup zdawał się leżeć na zewnątrz ciała jak sękaty drąg, zeschłe kłącze dzikiego irysu. Zapadły brzuch był niemal przyschnięty do krzyża, pod obojczykami skóra prześwitywała niby błona nietoperza, uda widziały się szczuplejsze od łydek (bo łydki mają dwa piszczele, udo jeden), kolana sterczały niby potworne huby na drzewie, twarz o zapadłych policzkach, zaostrzonym trupio nosie i wysuniętych na przód zębach, głowa osadzona na szyi cienkiej jak u ptaka... Takie szkielety, żywe modele anatomiczne, chodziły, pajęczymi, okropnymi, podobnymi do szponów dłońmi kostuchy chwytały się krawędzi prycz, by nie upaść”[2].
Odniosłam wrażenie, że Zofia Kossak nie była stworzona do tego typu reportażowej literatury. Wzdragała się przez opisaniem niektórych scen, z drugiej strony czuła, że bez nich relacja byłaby niepełna, nierzetelna. Problem stanowiło słownictwo. Autorka nie zdobyła się na to, by dosłownie przytoczyć plugawe wyrazy, jakie słyszała w obozie, i starała się je zastąpić innymi, łagodniejszymi.
„Kulfony śmierdzące! Cholery jasne! To tu modły jakieś odprawiacie, a do roboty was nie ma?! Mówiła arbeitzerka, jak uciekałyście! Ja wam pokażę! A modlić się tutaj nie wolno. - Nie modliłyśmy się. - Ruhe pysk! Trzymaj gębę! Raus! Prędzej! Wszytskie raus! (Uwaga: w łagrze słowo »kulfon« nie było w użyciu. Do kobiet Polek zwracano się stale z innym plugawym i wstrętnym wyzwiskiem. Autorka nie zamierza posuwać autentyzmu tak daleko, by zapaskudzać książkę, i postanawia wszędzie w zastępstwie umieszczać słowo «kulfon«. Ale to było tamto słowo. Tamto hańbiące określenie słyszało się od rana do wieczora)”[3].
W swojej pierwszej warstwie „Z otchłani” podobne jest do wielu innych książek o tej tematyce. Zaczyna się opisem koszmarnej podróży, kiedy transportowane z Pawiaka Polki jeszcze nie wiedziały, co je czeka, pozwalały sobie na optymizm i chwaliły się swoją odpornością na tortury. I tylko czytelnik wie, że ta radość wkrótce zgaśnie, a większość kobiet umrze. Potem w kolejnych rozdziałach przedstawione zostają różne sceny z codzienności obozowej: wrzucanie do ognia żywego sześciolatka, apele i zabijanie wszy, skamlanie o wodę na rewirze oraz wizyty w ustępie. Dante, opisując swoje piekło, wykazał się słabą wyobraźnią, stwierdziła Zofia Kossak. Rzeczywiście, nie sposób nie przyznać pisarce racji.
We wspomnienia autorka wplotła szatana, anioły płaczące nad Niemcem oraz pochwałę katolicyzmu. Według niej osoby wierzące lepiej były przygotowane do głodowania, bo już niejednokrotnie pościły w dni wyznaczone przez Kościół, lepiej też wytrzymywały złe warunki, bo chroniła je modlitwa przyjaciół i bliskich.
„Gdyby przeżycie lagru było ponad siły, toby Bóg tego nie żądał, bo On wie, na ile nas stać. A skoro żąda, to znaczy, że wytrzymać można... Wierzę, o Boże mój, że nic mnie nie spotka, czego byś mi od wieków nie przeznaczył, nie zasądził i do moich sił nie dostosował”[4].
Zofia Kossak ze swoimi wspomnieniami została dobrze przyjęta przez ówczesne środowisko katolickie, ale zaatakował ją Tadeusz Borowski, krytykując za przeinaczenie faktów, za wprowadzenie do lagru sił nadprzyrodzonych oraz za to, że nie wyznała, co sama robiła w tym trudnym czasie. Istotnie, Zofia Kossak nie napisała, czy należała do tych, które organizują i otrzymują paczki, czy też głodowała i zachowywała się szlachetnie wobec innych więźniarek.
„Fantazjuje w każdym niemal zdaniu, za to jednak usilnie stara się zaopatrzyć swą relację w obfite naddatki literackie, sprawiając swą pretensjonalnością makabrycznie wrażenie na przygodnym czytelniku, który przygodnie również był w obozie Auschwitzu. Pomyłki autorki rozciągają się od warstwy słownej i poprzez dowolne interpretowanie faktów sięga do absurdalnych pomysłów historiozoficznych. (...) Wracając do pani Kossak chciałbym sklasyfikować ją lapidarnie jako książkę złą i fałszywą, a przede wszystkim – beznadziejnie słabą literacko. Po prostu pamiętnik Alicji z krainy czarów”[5].
Tak napisał o niej Tadeusz Borowski. I miał rację.
---
[1] Zofia Kossak, „Z otchłani”, wyd. Pax, 1958, str. 246.
[2] Tamże, str. 213.
[3] Tamże, str. 48.
[4] Tamże, str. 193.
[5] Tadeusz Borowski, „Alicja w krainie czarów”, „Pokolenie” nr 1/1947.
Subskrybuj:
Posty (Atom)








